3 Δεκεμβρίου 2014

Παροχή Πνευματικής Φροντίδας (Spiritual Care)




Πολύ συχνά σε περιόδους κρίσης, ασθένειας ή δοκιμασίας, όταν η αίσθηση της ασφάλειας της καθημερινότητας διαλύεται, αναδύεται η ανάγκη για πνευματικότητα και πνευματική φροντίδα.  

Ως συνέπεια ενός καταστροφικού συμβάντος, περίπου το 50% των πληγέντων εκδηλώνει φόβο θανάτου.  
H πνευματική φροντίδα είναι μία μορφή υποστήριξης η οποία αναγνωρίζει και ανταποκρίνεται στις πνευματικές ανάγκες του ατόμου που αντιμετωπίζει κάποια τραυματική εμπειρία, ασθένεια ή θλίψη
Μπορεί να εξυπηρετεί:
την ανάγκη εύρεσης νοήματος
την ανεύρεση αίσθησης αξίας του εαυτού
την υποβοήθηση της έκφρασης
την υποστήριξη της πίστης
την παροχή βοήθειας στη διεξαγωγή τελετών, προσευχών ή μυστηρίων, ή απλά 
την επαφή με έναν ευαίσθητο ακροατή την οποία έχει ανάγκη το άτομο. 

Πνευματική Φροντίδα 
Η πνευματική φροντίδα ξεκινά με την ενθάρρυνση της ανθρώπινης επαφής σε μία συμπονετική σχέση και, από εκεί κι ύστερα, κινείται προς οποιαδήποτε κατεύθυνση επιτάσσουν οι ανάγκες του ατόμου που την επιζητά. 

Πρόκειται για μια θεμελιώδη παράμετρο πολυπολιτισμικής φροντίδας ευάλωτων ατόμων και κοινωνικών ομάδων η οποία συχνά παραλείπεται εξαιτίας της άγνοιας και της παρανόησης που την περιβάλλουν.  

Η δυτική ιατρική, μέσα από το μηχανιστικό της ενδιαφέρον, θέτει το ερώτημα «πώς;», χωρίς να προσφέρει απαντήσεις σε ερωτήματα όπως το «γιατί σε εμένα;». Ωστόσο, η ανάγκη παροχής ενός πλαισίου ολιστικής φροντίδας, όπως εκίνο που προτείνει ο Wolfer (2002), που βασίζεται στη φιλοσοφία του τρίπτυχου σώματος - ψυχής - πνεύματος, αναγνωρίζεται διεθνώς ολοένα και περισσότερο. 

Εξάλλου, δεν είναι λίγες οι κουλτούρες στις οποίες η διαδικασία επούλωσης από μια τραυματική εμπειρία δεν αποτελεί απλή ιατρική λύση σε ένα ψυχοκοινωνικό πρόβλημα, αλλά μέρος μιας ολιστικής, υπαρξιακής διαδικασίας. 

Πνευματικότητα
Η πνευματικότητα αφορά: την ελπίδα και την ενδυνάμωση, το νόημα και το σκοπό, τη συγχώρεση, την πίστη στον εαυτό

Ακόμα, για κάποιους ενδέχεται να συμπεριλαμβάνει την πίστη σε κάποια θεότητα ή ανώτερη δύναμη, στις αξίες των ανθρώπων, στην αγάπη και τις σχέσεις, στη θνητότητα, στη φύση, στη δημιουργία και στην ελευθερία έκφρασης του εαυτού. 


Είναι η Πνευματικότητα και Θρησκεία το Ίδιο;

Κάποιοι περιγράφουν την πνευματικότητα ως την ικανότητα του ανθρώπινου μυαλού να σχετιστεί με μία υπερβατική δύναμη. 

Προτιμάται από τον όρο θρησκεία, διότι περιγράφει ένα μεγαλύτερο εύρος εμπειριών που δεν περιορίζονται εντός των οργανωμένων ομάδων που εκπροσωπούνται από τα θρησκεύματα. 

Πολύ συχνά, βέβαια, η πνευματικότητα και η θρησκεία συνδέονται, καθώς η πνευματικότητα αποτελεί απαραίτητο στοιχείο της θρησκευτικής ζωής. Ωστόσο, η φροντίδα της πνευματικότητας αποφεύγει την θρησκευτική προκατειλημμένη γλώσσα, δεν περιορίζεται στις θρησκευτικές πεποιθήσεις και πρακτικές, δεν αφορά την επιβολή των πεποιθήσεων και αξιών στους άλλους, ούτε την ανάληψη ευθυνών που έχουν εξειδικευμένοι θρησκευτικοί εκπρόσωποι. Επιπλέον, δε χρειάζεται να είναι κανείς θρησκευόμενος για να παράσχει πνευματική φροντίδα


Η πνευματική όψη της ψυχοσύνθεσης του ατόμου είναι έμφυτη στην ανθρώπινη φύση, και η παροχή πνευματικής φροντίδας έχει χαρακτηριστεί ως "η πιο βαθιά και πιο ουσιαστική πηγή ίασης" (Χάλαρη, 2007, σελ. 227).

Αφορά το να συναντήσει κανείς το συνάνθρωπο στο βαθύτερο σημείο της ανάγκης του. Δεν περιγράφεται με την έκφραση «κάνω κάτι στον άλλο» αλλά εμπεριέχεται στη δήλωση «βρίσκομαι μαζί του». Αφορά τις στάσεις, τις συμπεριφορές και την ποιότητα της παρουσίας μας. Αφορά την αντιμετώπιση πνευματικών αναγκών με αντίστοιχη επιμέλεια και προσοχή με εκείνη που παρέχεται στις σωματικές ανάγκες. 

Δεξιότητες ενός Ψυχοθεραπευτή που Παρέχει Πνευματική Φροντίδα 

Οι δεξιότητες που χρειάζεται να έχει κάποιος που παρέχει πνευματική φροντίδα είναι ένα συνονθύλευμα των δεξιοτήτων, στάσεων, και ιδιοτήτων ενός καταρτισμένου πολυπολιτισμικού ψυχοθεραπευτή ή συμβούλου ψυχικής υγείας. Συμπεριλαμβάνουν τη φροντιστική στάση και διάθεση, την ικανότητα αναγνώρισης και κατάλληλης ανταπόκρισης στις ανάγκες των ανθρώπων, την πολυπολιτισμική κατανόηση, την παρατηρητικότητα ώστε να εντοπιστούν στοιχεία τα οποία μπορεί να καταδεικνύουν κάποια υποβόσκουσα πνευματική ανάγκη όπως είναι: 
  1. η συναισθηματική διάθεση του ατόμου (π.χ. θλιμμένο, αποσυρμένο), 
  2. ενδείξεις που προκύπτουν από την ενασχόλησή του με προσωπικά αντικείμενα (φωτογραφίες, θρησκευτικά/διαλογιστικά βιβλία και σύμβολα), 
  3. η αφιέρωση χρόνου ώστε το άτομο που βρίσκεται σε ανάγκη να ακουστεί και να στηριχθεί, και 
  4. η επίγνωση του πότε θα πρέπει να απευθυνθεί σε άλλη πηγή υποστήριξης (π.χ. ιερέα, σύμβουλο, συνάδελφο, οικογενειακό ή φιλικό περιβάλλον).  

Η προετοιμασία για την παροχή πνευματικής φροντίδας είναι εφάμιλλη με εκείνη που θα παρείχε κανείς αξιολογώντας τις σωματικές ανάγκες του ατόμου. Ως εκ τούτου, μία αρχική εκτίμηση των πνευματικών ανησυχιών του ατόμου είναι σημαντική. Οι τραυματικές εμπειρίες μπορούν να προκαλέσουν σημαντική μετατόπιση των εσωτερικών πνευματικών πεποιθήσεων του ατόμου. Μπορούν να γίνουν εξαιρετικές πηγές κινήτρου για κάποιους, οδηγώντας τους να ταχθούν υπέρ της αποφυγής κάθε μορφής βίας, ενώ για άλλους μπορούν να σταθούν κινητήριες δυνάμεις για μια καταστροφική ορμή που καταλήγει στην εμμονή για εκδίκηση (Médecins Sans Frontières, 2011).  

Πολλές κουλτούρες έχουν έντονη πίστη στη μοίρα και το πεπρωμένο και ερμηνεύουν τις καταστροφές ως τιμωρία από το Θεό, ή καρμική ανταπόδοση.

Οι ερευνητές ψυχικής υγείας αναγνωρίζουν ολοένα και περισσότερο τη σημασία των πνευματικών πεποιθήσεων και την παροχή πνευματικής φροντίδας στην διαδικασία ανάρρωσης.

 

Κάποια βοηθητικά ερωτήματα που προτείνει το Βασιλικό Κολλέγιο Νοσηλευτικής (Royal College of Nursing, 2011) ότι μπορούν να τεθούν στο άτομο, ώστε να δοθεί η ευκαιρία να παρασχεθεί έναυσμα στη διαδικασία παροχής πνευματικής φροντίδας είναι τα εξής:
«Έχεις κάποιον δικό σου τρόπο για να δώσεις νόημα στα πράγματα που (σου) συμβαίνουν;»

«Σε ποιες πηγές υποστήριξης/βοήθειας ανατρέχεις όταν η ζωή σου παρουσιάζει δυσκολίες;»

«Θα ήθελες να δεις κάποιον που μπορεί να σε βοηθήσει;»

«Θα ήθελες να δεις κάποιον που μπορεί να σε βοηθήσει να μιλήσεις ή να αναλογιστείς τις συνέπειες αυτού του γεγονότος;»
Ο Ρόλος του Ψυχοθεραπευτή


Η πνευματική ζωή αποτελεί μία σημαντική όψη της ψυχοσύνθεσης πολλών ανθρώπων και διαφόρων πολιτισμών και κουλτούρων. Είναι ένα ζήτημα οικουμενικό, πολιτισμικό και, ταυτόχρονα, βαθύτατα προσωπικό, το οποίο ενδέχεται να αναθεωρήσεις, να αμφισβητήσεις και να επαναπροσδιορίσεις αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της ζωής σου, με αφορμή εξωτερικά γεγονότα, αφυπνιστικές εμπειρίες, ή/και αναπτυξιακά ορόσημα.

 

Ένας καταρτισμένος ψυχοθεραπευτής μπορεί να σε στηρίξει κατά τη νοηματοδότηση αυτών των φαινομένων στη διαδρομή σου προς την πνευματική και -κατ' επέκταση- ψυχοσυναισθηματική σου πληρότητα και ισορροπία. Η πνευματική σου ταυτότητα μπορεί να υπάρξει ορόσημο γαλήνης και συμφιλίωσης με τον εαυτό και τα γεγονότα. Είναι σημαντικό, κατά συνέπεια, να εμπιστευτείς τη διαδικασία προσδιορισμού της και ωρίμανσης της πνευματικής σου διάστασης σε έναν θεραπευτή ή θεραπεύτρια που μπορεί να υποβοηθήσει αυτή την τόσο προσωπική για κάθε άτομο διαδικασία.



Άννα Πολεμικού, Ph.D. 
Νευροψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια
(προσωποκεντρικης προσέγγισης)


πληροφορίες/επικοινωνία: 
 
  6937804644 / 21 3030 1465

 
Το παρόν κείμενο αποτελεί προσαρμοσμένο απόσπασμα από την ακόλουθη παραπομπή: 
Πολεμικού, Α. (υπό έκδοση). Συμβουλευτική σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Στη Χ. Χατζηχρήστου (Επιστ. Επιμ.). Αθήνα: Υπουργείο Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης & Θρησκευμάτων - Γενική Γραμματεία Δια Βίου Μάθησης - Ι.Δ.Ε.Κ.Ε. 
Υπόκειται σε πνευματικά δικαιώματα και απαγορεύεται η αναδημοσίευση, η ανατύπωση και η (μερική ή ολική) αντιγραφή χωρίς την άδεια του κατόχου.

Ενδεικτική Βιβλιογραφία:  
  • Dossey, L. (2014). Should clinicians honor immortality? Reflections on the continuity of consciousness. Spirituality in Clinical Practice, 1 (3), 184-188. 
  • Κουλούρη, Α., & Ρούπα, Ζ. (2008). Η επιστημολογία της φροντίδας. Το Βήμα του Ασκληπιού, 7(4), 264-278. 
  • Royal College of Nursing (2011). Spirituality in nursing care: a pocket guide. London: Royal College of Nursing.   
  • Sperry, L. (2014). Effective spirituality oriented psychotherapy practice is ethically sensitive practice. Spirituality in Clinical Practice, 1 (3), 167-168.  
  • Sperry, L. (2012). Spirituality in clinical practice: theory and practice of spiritually oriented psychotherapy. London: Routledge. 
  • Χάλαρη, Αικ. (2007). Πνευματικές ανάγκες ασθενών: μία παραμελημένη διάσταση της νοσηλευτικής φροντίδας. Κριτική ανασκόπηση. Νοσηλευτική, 46(2), 226-236. 
  • Wolfer, J. (2002). Aspects of "reality" and ways of knowing in nursing: in search of an integrating paradigm. In J.W. Kenney (Ed.). Philosophical and theoretical perspectives for advanced nursing practice (3rd ed.) (pp. 47-56). London: Jones & Bartlett Publishers, Inc.